De digitale transformatie van de gezondheidssector vergemakkelijkt het beheer van patiëntendossiers, het delen van onderzoeksresultaten en de coördinatie van de zorg. Ze maakt instellingen ook afhankelijker van hun toepassingen en IT-infrastructuur.

Een storing, een bedieningsfout of een cyberaanval kunnen gevoelige informatie in gevaar brengen en de werking verstoren. De bescherming en beveiliging van gezondheidsgegevens moeten daarom de vertrouwelijkheid, integriteit en beschikbaarheid ervan waarborgen.

Voor de betrokken organisaties bestaat de uitdaging erin deze doelstellingen om te zetten in concrete maatregelen: toegangsrechten controleren, systemen onderhouden, back-ups beschermen en de incidentrespons voorbereiden.

Wat zijn gezondheidsgegevens?

Gezondheidsgegevens zijn persoonsgegevens die informatie onthullen over de vroegere, huidige of toekomstige lichamelijke of geestelijke gezondheid van een persoon. Dit begrip omvat onder meer de medische voorgeschiedenis, diagnoses, onderzoeksresultaten, behandelingen en voorschriften.

Het toepassingsgebied is breed. Informatie kan van nature een gezondheidsgegeven zijn, maar kan ook de gezondheidstoestand onthullen wanneer ze met andere gegevens wordt gecombineerd of in een bepaalde context wordt gebruikt.

Een meting van een verbonden apparaat kan bijvoorbeeld informatie over de gezondheid onthullen wanneer ze wordt gekoppeld aan gegevens waarmee een persoon kan worden geïdentificeerd en diens gezondheidstoestand kan worden geïnterpreteerd.

Gezondheidsgegevens hebben dus niet alleen betrekking op ziekenhuizen. Ook laboratoria, apotheken, zelfstandige zorgverleners, medisch-sociale instellingen, softwareleveranciers en IT-dienstverleners kunnen deze gegevens verwerken.

Waarom gezondheidsgegevens beschermen? 

De privacy van patiënten waarborgen

Medische informatie kan intieme details over een persoon onthullen. De openbaarmaking ervan kan leiden tot fraudepogingen, chantage of gerichte kwaadwillige benaderingen.

Vertrouwelijkheid vereist dat de toegang gedurende de volledige levenscyclus van de gegevens wordt beheerst: verzameling, gebruik, overdracht, bewaring en verwijdering.

Over betrouwbare informatie beschikken voor de zorgverlening

De bescherming moet ook ongeoorloofde of onbedoelde wijzigingen voorkomen. Een onvolledig dossier, een gewijzigd voorschrift of een resultaat dat aan de verkeerde patiënt wordt gekoppeld, kunnen de betrouwbaarheid van de informatie die zorgverleners gebruiken in gevaar brengen.

De integriteit van gegevens berust onder meer op aangepaste toegangsrechten, controles binnen toepassingen en de traceerbaarheid van gevoelige handelingen.

De toegang tot essentiële toepassingen behouden

Beschermde maar ontoegankelijke gegevens kunnen de zorgverlening eveneens verstoren. De beschikbaarheid van patiëntendossiers, onderzoeksresultaten en bedrijfstoepassingen moet deel uitmaken van de beveiligingsstrategie.

Continuïteits- en herstelvoorzieningen helpen de organisatie voor te bereiden op haar werking wanneer een systeem niet beschikbaar is.

Wat zijn de risico's bij een inbreuk op gezondheidsgegevens?

Het frauduleuze gebruik van informatie

Identiteitsgegevens, contactgegevens of administratieve gegevens kunnen worden gebruikt voor pogingen tot identiteitsfraude of andere fraude.

Medische gegevens kunnen phishingberichten ook geloofwaardiger maken doordat ze verwijzen naar een situatie die het slachtoffer kent.

Het blokkeren van systemen door ransomware

Ransomware kan bestanden versleutelen en bepaalde toepassingen onbeschikbaar maken. Een aanval kan ook gepaard gaan met gegevensdiefstal en de dreiging om die gegevens openbaar te maken.

De gevolgen hangen af van de getroffen onderdelen: onderbreking van administratieve taken, moeilijkheden om dossiers te raadplegen, uitstel van activiteiten of de inzet van teams met aangepaste noodprocedures.

De wijziging of het verlies van informatie

Niet alle incidenten zijn het gevolg van een aanval. Ook een onbedoelde verwijdering, een verkeerde configuratie of een onvolledig herstel kunnen gegevens in gevaar brengen.

Informatie moet daarom worden beschermd tegen zowel kwaadwillige handelingen als fouten en technische storingen.

De operationele en juridische gevolgen

De afhandeling van een incident kan onderzoek, het opnieuw in gebruik nemen van systemen en het informeren van de betrokken personen vereisen. Een incident kan ook het vertrouwen van patiënten en partners aantasten.

Bij niet-naleving van de toepasselijke verplichtingen kunnen sancties worden opgelegd. Die volgen echter niet automatisch uit het loutere feit dat er een cyberaanval heeft plaatsgevonden.

Praktijksituatie: een toepassing voor patiëntendossiers wordt onbeschikbaar

Stel dat de toepassing voor patiëntendossiers van een instelling na een ransomwareaanval niet meer toegankelijk is. De teams moeten bepaalde activiteiten met alternatieve procedures voortzetten, terwijl de IT-verantwoordelijken de getroffen systemen beoordelen.

De reactie steunt dan op verschillende voorbereidingen: bepalen welke contactpersonen moeten worden ingeschakeld, de betrokken apparatuur indien nodig isoleren, de werking met noodprocedures organiseren en de herstelmogelijkheden controleren.

Het bestaan van een back-up volstaat niet om een snel herstel te garanderen. Men moet weten of die bruikbaar is, of die tegen de aanval beschermd was en hoe de toepassingen in een gecontroleerde omgeving kunnen worden hersteld.

Deze situatie is illustratief. Ze toont waarom gegevensbeveiliging preventie, detectie en herstelmogelijkheden moet combineren.

Welke goede praktijken helpen gezondheidsgegevens te beveiligen? 

De toegang afstemmen op de taken

De toegang tot dossiers en toepassingen moet overeenkomen met de werkelijke professionele behoeften. Een gebruiker die een softwareprogramma mag gebruiken, hoeft niet noodzakelijk alle dossiers in dat programma te kunnen raadplegen.

Individuele accounts vergemakkelijken de traceerbaarheid. De rechten moeten bij een functiewijziging opnieuw worden bekeken en worden ingetrokken zodra ze niet langer nodig zijn.

Multifactorauthenticatie moet prioritair worden overwogen voor externe toegang, beheerdersaccounts en gevoelige diensten, rekening houdend met de gebruiksvereisten.

Gegevens versleutelen en sleutels beschermen

Versleuteling helpt opgeslagen en verzonden informatie te beschermen. De doeltreffendheid ervan hangt onder meer af van de configuratie van de voorzieningen en de bescherming van de sleutels.

Ze neemt de noodzaak van toegangscontrole niet weg: een gecompromitteerd account met legitieme toegangsrechten kan toegang geven tot ontsleutelde gegevens.

Het beheer van de sleutels, hun beschikbaarheid en de mogelijkheden om ze te herstellen moeten daarom deel uitmaken van de aanpak.

Systemen onderhouden en onnodige communicatie beperken

Een inventaris van apparatuur en toepassingen maakt het mogelijk om gebruikte versies, bij te werken onderdelen en systemen waarvan de ondersteuning binnenkort afloopt, te identificeren.

Beveiligingsupdates moeten volgens hun prioriteit worden beoordeeld en uitgerold, met tests die zijn afgestemd op kritieke toepassingen.

Netwerksegmentatie helpt ook om onnodige communicatie en de verspreiding van bepaalde incidenten te beperken. Daarbij moet rekening worden gehouden met de noodzakelijke gegevensuitwisseling tussen toepassingen, apparatuur en gebruikers.

Back-ups beschermen en herstel testen

Back-ups moeten worden afgestemd op de herstelbehoeften en worden beschermd tegen ongeoorloofde toegang. Afhankelijk van de architectuur kunnen geïsoleerde of onveranderbare kopieën hun weerbaarheid tegen een aanval versterken.

De tests moeten nagaan of de gegevens kunnen worden teruggezet en of de herstelde toepassingen functioneren. Ze maken het ook mogelijk te beoordelen of de hersteltijden overeenkomen met de behoeften van de organisatie.

Audits uitvoeren en kwetsbaarheden aanpakken

Een audit maakt het mogelijk om configuraties, werkwijzen en beveiligingsvoorzieningen te onderzoeken. Penetratie tests kunnen deze analyse aanvullen binnen een vooraf goedgekeurde en voorbereide scope.

In een zorgomgeving moeten interventies rekening houden met de beschikbaarheid van diensten en gevoelige apparatuur.

De waarde van de audit hangt af van de acties die erop volgen: risico’s prioriteren, de uitvoering van correcties toewijzen en controleren of ze zijn uitgevoerd.

Gebeurtenissen monitoren en de respons voorbereiden

Monitoring en de analyse van logbestanden kunnen helpen om afwijkingen op te sporen. Aan waarschuwingen moeten verantwoordelijkheden en interventieprocedures worden gekoppeld.

Er moet onder meer worden bepaald wie de gebeurtenis analyseert, wie beslist over maatregelen om het incident in te dammen en wie de communicatie coördineert.

De teams moeten een verdachte situatie snel kunnen melden, zonder te wachten tot alle oorzaken bekend zijn.

Gebruikers sensibiliseren

Sensibilisering moet gericht zijn op concrete situaties: een ontvanger controleren, een ongebruikelijk verzoek herkennen, inloggegevens beschermen en een verkeerd verzonden bericht melden.

Het doel is om goede reflexen en het melden van incidenten te bevorderen, als aanvulling op de technische beveiligingsmaatregelen.

De Europese gids voor gegevensbescherming voor organisaties biedt hulpmiddelen om de principes en beschermingsmaatregelen verder te verkennen.

De prioritaire controles

• Komt de toegang tot dossiers overeen met de taken van de gebruikers?
• Zijn beheerdersaccounts en externe toegang voldoende beschermd?
• Zijn kritieke systemen geïnventariseerd en worden ze onderhouden?
• Is een volledig herstel getest?
• Weten de teams wie ze bij een incident moeten waarschuwen?

Welke verplichtingen gelden voor gezondheidsgegevens?

De voorwaarden bepalen die de verwerking toestaan

De Algemene verordening gegevensbescherming regelt de verwerking van persoonsgegevens. Gezondheidsgegevens behoren tot de bijzondere categorieën die in artikel 9 worden bedoeld.

De organisatie moet een rechtsgrond op basis van artikel 6 vaststellen en een voorwaarde identificeren die de verwerking van gevoelige gegevens toestaat. Ze moet ook de principes van doelbinding, minimale gegevensverwerking en opslagbeperking naleven.

De risico’s voor personen beoordelen

Een gegevensbeschermingseffectbeoordeling (GEB) is verplicht wanneer een verwerking waarschijnlijk een hoog risico inhoudt voor de rechten en vrijheden van personen. Grootschalige verwerking van gezondheidsgegevens is een van de gevallen die uitdrukkelijk in de AVG worden genoemd.

De analyse maakt het mogelijk de risico’s en de beoogde maatregelen te onderzoeken. Ze beperkt zich niet tot een beoordeling van de IT-apparatuur.

Afspraken met dienstverleners en over hosting vastleggen

Bij IT-outsourcing moet de rol van elke betrokken partij worden vastgelegd. Wanneer een dienstverlener als verwerker optreedt, moet de overeenkomst voldoen aan de toepasselijke vereisten, met name die van artikel 28 van de AVG.

Daarbij moeten de beheerderstoegang, verdere verwerkers, back-ups en de voorwaarden voor de teruggave van gegevens worden onderzocht.

Specifieke hostingvereisten en eventueel vereiste certificeringen moeten worden gecontroleerd op basis van het kader dat op de dienstverlening van toepassing is. Een certificaat moet worden gecontroleerd op geldigheid en toepassingsgebied; het bewijst op zichzelf niet dat alle verwerkingen van de klant aan de regels voldoen.

Inbreuken documenteren en melden

Elke inbreuk in verband met persoonsgegevens moet worden gedocumenteerd.

Wanneer de inbreuk waarschijnlijk een risico inhoudt voor de rechten en vrijheden van personen, moet de verwerkingsverantwoordelijke die zonder onredelijke vertraging en, indien mogelijk, binnen 72 uur na kennisname melden aan de bevoegde toezichthoudende autoriteit.

Bij een hoog risico moeten ook de betrokken personen worden geïnformeerd, behalve wanneer een uitzondering uit de AVG van toepassing is. Afhankelijk van het statuut en de activiteiten van de organisatie kunnen er aanvullende meldplichten gelden.

Hoe ALL4IT de beveiliging van uw omgeving ondersteunt

De cyberbeveiligingsdiensten van ALL4IT omvatten audits en monitoringoplossingen om IT-omgevingen te beoordelen en hun werking op te volgen.

De auditmethode van ALL4IT combineert de analyse van bedrijfsmiddelen en gegevensstromen, de beoordeling van kwetsbaarheden, het formuleren van aanbevelingen en de opvolging van acties.

Voor een zorgomgeving moet deze aanpak de technische risico’s koppelen aan de gebruikte toepassingen en de beschikbaarheidsvereisten.

De diensten voor IT-outsourcing kunnen deze ondersteuning aanvullen volgens de overeengekomen scope: systeembeheer, opvolging van beveiligingsupdates, monitoring en back-upbeheer. De verantwoordelijkheden voor IT-outsourcing en IT-onderhoud moeten voor elk onderdeel worden vastgelegd.

De beveiliging van gezondheidsgegevens duurzaam versterken

De bescherming van gezondheidsgegevens steunt op maatregelen die elkaar aanvullen: gecontroleerde toegang, onderhouden systemen, beschermde back-ups en geteste incidentresponsprocedures.

De prioriteiten moeten worden bepaald op basis van de risico’s en behoeften van de organisatie en vervolgens opnieuw worden beoordeeld naarmate toepassingen en gebruik evolueren.

Neem contact op met ALL4IT om uw omgeving te onderzoeken en te bepalen welke acties prioriteit krijgen.